بلایای طبیعی

درسال 1935 میلادی « چارلز ریشتر » به جای اصطلاح شدّت، اصطلاح بزرگی را به کار برد. بزرگی یک زلزله، با مقدار انرژی که آزاد می کند اندازه گیری می شود و نسبت به شدّت، اندازه گیری دقیقتری است. این اندازه گیری بر اساس دامنه ی امواج زلزله که توسط لرزه نگار دریافت می شود صورت می گیرد و به مشاهده ی میزان خرابی های منطقه بستگی ندارد.

چهل سال بعد از ژیلبرت، روسها تحقیقات او را پیگیری کردند. در سال 1949 میلادی، به فاصله ی  ده ماه  دو زلزله ی بسیار شدید، جنوب غربی روسیه را لرزاند و یکبار 20 هزار نفر و بار دیگر 120 هزار نفر قربانی گرفت. روسها اعلام کردند که حاضر نیستند با زلزله ی شدید تری غافلگیر شوند. بنابراین مسکو گروهی از دانشمندان را به مناطق زلزله زده اعزام کرد. این زمین شناسان 12 سال تمام به پژوهش ادامه دادند و بالاخره پی بردند که زمین در مناطق زلزله خیز تقریباً به طور دائم تکان می خورد.

در 27 مارس سال 1924 میلادی، زلزله ی بزرگی « آنکوریج » - پایتخت آلاسکا- را نابود کرد. همین زلزله در شهر کوچک بندری « والدز » نیز فجایعی را به بار آورد. زلزله این شهر را به شدّت لرزاند، دیوار ها و حصار ها را در هم شکست و شکاف های عمیقی در سطح زمین به وجود آورد. بسیاری از ساکنان منطقه از کنار خانه های در حال ریزش واز روی سطح شکافته ی خیابان ها گذشته و خود را به ساحل رساندند. آنها فکر می کردند که آنجا در امان اند ولی ناگهان متوجه موج عظیمی شدند که 30 متر ارتفاع داشت و به سوی آنها می آمد. برای برخی از آنها این آخرین منظره ای بود که می دیدند.

در اسکله یک کشتی ده هزار تُنی در حال تخلیه ی بار بود. موج این کشتی بزرگ را به هوا بلند کرد و روی اسکله کوبید. 28 نفر که تا لحظاتی قبل بر روی اسکله ایستاده بودند، قبل از سقوط کشتی در گردابی فرو رفتند و همگی غرق شدند. این موج، دیوانه وار به راه خود ادامه داد و تقریباً تمام تأسیسات بندری و مغازه ها و تجارتخانه های  بندر را نابود کرد و برج فانوس دریایی والدز را مانند چوب کبریتی در هم شکست. نیمی از خانه های مسکونی و 68 قایق ماهیگیری نابود شد و 32 نفر دیگر هم به کام مرگ فرو رفتند.

امواج همچنان به حرکت خود ادامه دادند و در فاصله ی  150 کیلومتری مرکز زلزله، بندر نفتی « زوارد » را نابود کردند. تعمیرگاههای کشتی و خانه های اردو گاهی در آب فرو رفت و یک لوکوموتیو بارکش 110تُنی واژگون شد. بدتر از همه این بود که لوله های لاستیکی نفت از یک نفتکش به مخازن نفتی بندر وصل شده بود، صدمه دید و مقدار زیادی نفت از لوله ها خارج شد و آتش گرفت. آتش بالاخره  ایستگاه راه آهن را فرا گرفت. خطوط  راه آهن بر اثر حرارتی جهنمی ذوب شد و آنچه از هجوم آب در امان مانده بود، قربانی آتش شد. شش ساعت پس از وقوع زلزله در آلاسکا، اولین موج کوه پیکر به جزیره یکانادایی « وانکوور » رسید و یک ساعت پس از آن طغیان آب، ساحل « اورگون » (واقع در شمال غربی ایالات متحده ی آمریکا) را در برگرفت. آن گاه امواج با سرعت 650 کیلومتر بر ساعت به سویکالیفرنیا شتافتند و در آنجا شهر کوچک « کرسنت سیتی » را نابود کردند. سپس این کوه های آب به جزایر هاوایی رسیدند و بالاخره 6400 کیلومتر دورتر از آن منطقه، در سواحل ژاپن ظاهر مهاجم خود را از دست داد.

تسونامی هنگامی ایجاد می شود که براثر زلزله، در بستر دریا  ویا فعالیت آتشفشانی در زیر دریا؛ آب به حرکت در می آید. آب سنگینی و با انرژی بسیار زیادی به نوسان در می آید و این حرکت، دایره وار گسترش می یابد. در این هنگام طول موج یا به عبارت دیگر فاصله ی قلّه ی یک موج تا قلّه ی موج دیگر، به 150 تا 600 کیلومتر می رسد. ارتفاع این امواج در مناطق دور از ساحل که عمق آب زیاد است، به سختی تا بیش از یک متر می رسد. حتّی کشتیهایی که از روی این امواج عبور می کنند نیز متوجّه آنها نمی شوند. نیروی عظیم این امواج، در ساحل بروز می کند. در ساحل، سرعت امواج کاهش می یابد. توده های آب بر روی هم انباشته می شوند و موج های بلندی را پدید می آورند. هرچه ساحل شیبدار تر باشد، به همان نسبت امواج تسونامی بزرگتر می شود.

تسونامی یک اصطلاح ژاپنی به معنای « موج بزرگ ساحلی » است.